Hương Ngô

Hương Ngô (Hương Ngô, Ngô Ngọc Hương) là nghệ sĩ liên ngành sinh học tại Hồng Kông, hiện sống và làm việc ở Chicago, đồng thời duy trì hoạt động nghệ thuật giữa Hoa Kỳ, Việt Nam và Pháp. Cô hiện là Phó Giáo sư giảng dạy môn Thực hành Đương đại tại Học viện Nghệ thuật Chicago. Trưởng thành tại miền Nam Hoa Kỳ trải nghiệm trải nghiệm của một gia đình dân dân, Hương Ngô sớm quan tâm đến những vấn đề về lịch sử thuộc địa, dịch chuyển, ngôn ngữ và cơ tính, đặc biệt là cách thiết kế quyền lực định hình cách con người được nhận diện, lưu trữ hoặc gây ra biến mất trong lịch sử.

Ban đầu theo học ngành sinh học, Hương Ngô sau đó chuyển hướng sang nghệ thuật và nhận bằng Cử nhân Nghệ thuật tại Đại học North Carolina, Chapel Hill, năm 2001. Năm 2004, cô hoàn thành chương trình Thạc sĩ Nghệ thuật và Công nghệ tại Học viện Nghệ thuật Chicago. Nền tảng khoa học cùng quá trình đào tạo trong lĩnh vực nghệ thuật và công nghệ góp phần hình thành ở cô một phương pháp làm việc có tính nghiên cứu, trong đó tác phẩm thường được phát triển từ việc thu thập, phân loại và tái tổ chức hình ảnh, văn bản, hồ sơ hành chính và các dấu vết vật chất.

Một bước tắm quan trọng trong quá trình thực hiện của Hương Ngô diễn ra năm 2012, khi cô tham gia Chương trình Nghiên cứu Độc lập Whitney. Từ đây, tư liệu lưu trữ trở thành một trong những chất liệu cốt lõi của sáng tác. Tuy nhiên, cô không xem lưu trữ như một nguồn thông tin trung tính, mà như một cấu trúc được cấu hình thành bởi quyền lực: điều gì được viết lại, ai có quyền phát ngôn, cơ sở nào xuất hiện và cơ tính nào đã bị xóa khỏi hồ sơ. Thông qua quá trình đọc, sao chép, che phủ, phân mảnh hoặc tài liệu tái chế, nghệ sĩ hiển thị những khoảng trống và sự thiên lệch theo hướng sau hình thức tưởng tượng như khách quan của văn bản lịch sử.

Năm 2016, với sự hỗ trợ của Chương trình Fulbright tại Việt Nam, Hương Ngô đã thực hiện một dự án nghiên cứu dựa trên tư liệu tại Kho lưu trữ Hải ngoại Quốc gia Pháp. Dự án khảo sát lịch sử thuộc địa Việt Nam, đồng thời truy tìm những dấu vết còn sót lại của phong trào chống thực dân và vai trò của phụ nữ trong mạng lưới hoạt động chính trị. Kết quả nghiên cứu được giới thiệu tại Bảo tàng Nghệ thuật DePaul năm 2017, đánh dấu sự phát triển rõ ràng về một phương pháp thực hành nghệ thuật hợp lý giữa khảo sát lịch sử, chất liệu hậu thuộc địa và tư duy về giới.

Hương Ngô tiếp tục mở rộng hướng nghiên cứu này trong chương trình lưu trú Camargo Core Program tại Pháp năm 2018. Tại đây, cô tập trung vào những câu chuyện về các nữ nhà hoạt động, giao liên và những vật ít được ghi nhận trong lịch sử chính thống. Thay vì xây dựng lại một quá khứ hoàn chỉnh, tác phẩm của cô vận hành như một kho lưu trữ mở, nơi các sự kiện, hình ảnh và dấu tích liên tục được bồi đắp rồi mòn mòn. Quá trình đó vừa mang tính cổ, vừa hướng về tương lai: nghệ sĩ không chỉ tìm kiếm điều từng bị che khuất, mà còn đặt câu hỏi về cách lịch sử có thể được đọc lại và tái tạo từ vị trí hiện tại.

Trong quá trình thực hiện của Hương Ngô, thân hình có thể xuất hiện đồng thời như dấu vết và sự vắng mặt. Bạn có thể cải thiện bằng cách viết chữ, ảnh chụp, dấu tay, trang phục, vật liệu nhạy cảm hoặc các hình thức mã hóa khác, nhưng lạ khi hiện diện như một biểu tượng toàn bộ. Sự thiếu vắng phản hồi trạng thái của những chủ thể có thể từng bị kiểm soát, giám sát hoặc xóa mờ trong hệ thống lưu trữ. Qua đó, nghệ sĩ tư vấn cách thiết kế cơ bản được kiến ​​trúc tạo ra: con người tự nhận biết mình như thế nào, và đồng thời là nhà nước, ngôn ngữ, hồ sơ hành động chính hay diễn đàn ngôn ngữ lịch sử định nghĩa ra sao.

Ngôn ngữ cũng chứa đựng vai trò trung tâm trong tác phẩm của Hương Ngô. Cô quan tâm đến dịch thuật, mật mã, khả năng đọc và những giới hạn của việc truyền đạt. Văn bản trong tác phẩm không chỉ tải nội dung mà trở thành một bề mặt thị giác, nơi ý nghĩa có thể bị ẩn đi, trì hoãn hoặc chỉ xuất hiện trong những điều kiện nhất định. Người xem vì thế không đứng trước một câu chuyện kể cả, mà phải tham gia vào quá trình giải mã, đối diện với những phần thiếu bóng và tự ý thức về vị trí của mình khi tiếp cận lịch sử của người khác.

Các dự án của Hương Ngô đã được giới thiệu tại nhiều không gian kỹ thuật và bảo tàng như Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại, New York; Bảo tàng Nghệ thuật Đương đại, Chicago; Nhà Sàn Collective, Hà Nội; Para Site, Bảo tàng nghệ thuật Hồng Kông và DePaul. Cô cũng nhận được sự hỗ trợ từ nhiều chương trình và tổ chức nghệ thuật như 3Arts, Chicago Artists Coalition, DCASE và Sàn Art.

Hành trình nghệ thuật của Hương Ngô đã tìm thấy sự kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu liệu, thực hiện hành động liên ngành và tư duy phản biện về lịch sử. Bằng cách làm việc với những hồ sơ tưởng như im lặng, cô mở ra các lớp ký ức bị gián đoạn, đồng thời đưa ra những chủ thể trước lịch sử trở lại như những hiện diện phức tạp, không thể đơn giản hóa. Nghệ thuật của Hương Ngô vì thế không khảo sát quá khứ thuộc địa và di dân, mà còn là chất liệu chính cơ chế sản xuất tri thức, quyền lực và cơ tính trong đời sống đương đại.