Trần Nữ Yên Khê

Trần Nữ Yên Khê là nghệ sĩ sống và làm việc tại Paris, thực hành xuyên suốt trong điêu khắc, hội hoạ và điện ảnh. Trong thế giới nghệ thuật của chị, ánh sáng và bóng tối không đối lập mà chuyển động như một vũ điệu tinh tế; hình thể và chất liệu liên tục va chạm, căng kéo và biến đổi để mở ra những trạng thái thị giác giàu cảm xúc. Thay vì tái hiện những hình ảnh cụ thể, Yên Khê kiến tạo các cấu trúc trừu tượng, giàu nhịp điệu và chất thơ, nơi chuyển động của bề mặt, khối, bóng và khoảng trống trở thành ngôn ngữ để gợi lên những câu chuyện nội tâm.

Một trong những điểm nhận diện quan trọng trong thực hành của Trần Nữ Yên Khê là cách chị khai thác sự mâu thuẫn trong hành vi con người: giữa kiểm soát và bản năng, im lặng và xung động, vẻ đẹp và bất ổn. Các tác phẩm của chị không đưa ra một diễn giải cố định, mà tạo nên những không gian mở, nơi người xem có thể bước vào, cảm nhận và tự hình dung những tầng nghĩa ẩn sau hình thể. Ngôn ngữ thị giác ấy được nuôi dưỡng bởi sự nhạy cảm với chất liệu, đặc biệt là sơn mài truyền thống Việt Nam, được chị tiếp cận như một bề mặt sống — có chiều sâu, độ phản chiếu, ký ức và khả năng chuyển hoá.

Trần Nữ Yên Khê theo học tại École Camondo, trường thiết kế sản phẩm và kiến trúc nội thất danh giá tại Paris. Tác phẩm điêu khắc Borderline năm 2018, được thực hiện bằng sơn mài truyền thống Việt Nam, đã được Bảo tàng Guimet tại Paris đưa vào Bộ sưu tập Quốc gia Pháp vào năm 2019. Đây là tác phẩm nghệ thuật đương đại đầu tiên từ Đông Nam Á được lưu giữ trong bộ sưu tập này, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong hành trình nghệ thuật của chị.

Song song với thực hành nghệ thuật thị giác, Trần Nữ Yên Khê còn có hơn 30 năm hoạt động trong điện ảnh. Chị được biết đến qua các vai diễn chính trong những bộ phim như Mùi đu đủ xanh năm 1993, Xích lô năm 1995 và Mùa hè chiều thẳng đứng năm 2000. Gần đây, chị đảm nhận vai trò Chỉ đạo Nghệ thuật và Thiết kế Phục trang cho The Taste of Things năm 2023 của đạo diễn Trần Anh Hùng, bộ phim giúp ông nhận giải Đạo diễn Xuất sắc nhất tại Liên hoan Phim Cannes lần thứ 76. Chính sự giao thoa giữa nghệ thuật thị giác và điện ảnh đã hình thành nên dấu ấn riêng của Yên Khê: một thế giới thẩm mỹ giàu tính điện ảnh, nơi ánh sáng, chất liệu, cơ thể và ký ức cùng tồn tại trong những trạng thái mong manh nhưng đầy ám ảnh.